سرآغاز:
امروزه در دنياي فنآوري شايد موضوعي بحثبرانگيزتر از رايانه و صنايع وابسته به آن نباشد. اکنون رايانه از حالت يک دستگاه دادهپرداز ساده که در مکاني خاص يا روي ميز قرار گرفته و برخي محاسبات و عملياتها را با سرعت انجام ميدهد، درآمده و هر روز افقهاي جديدي از موارد استفاده اين اختراع شگفت ظاهر ميشود؛ اما در حال حاضر هيچ يک از جوانب صنعت رايانه بحثبرانگيزتر وخيرهکنندهتر از پديده اينترنت نيست. ظهور اينترنت و در واقع همهگير شدن آن در دهه 90 ميلادي، انقلابي بزرگ و همهجانبه در صنعت ارتباطات بود که هم اکنون نيز ادامه دارد. در اطلاق کلمه <انقلاب> به اين پديده هيچ اغراق و غلوي به کار نرفته است. اينترنت انقلابي است در عالم ارتباطات با گسترهاي وسيع که نيروي بالفعل و بالقوه آن بسيار فراتر از ديگر اختراعات مانند تلفن، تلويزيون، ماهواره و نمابر ميباشد.
جاذبه اصلي اينترنت در فراگير بودن و هزينه بسيار نازل استفاده از آن است. استفاده از اينترنت نيازمند هيچ سختافزار اختصاصي نيست و اين سيستم از سختافزار موجود که در واقع براي مقاصد ديگري طراحي شده، استفاده ميکند؛ يعني رايانه، خط تلفن و مودم modem(.) آنچه که به طور اختصاصي براي اينترنت لازم است يک ايستگاه خدماتي است تا واسطه ميان مصرفکننده و ايستگاههاي ديگر باشد. اينگونه ايستگاهها اکنون در سراسر جهان در شهرهاي بزرگ و کوچک پراکنده هستند. مصرفکننده طالب معمولاً عضو يک ايستگاه محلي شده و آبونمان ماهانه يا سالانهاي را براي استفاده از خدمات به آن ايستگاه ميپردازد. با توجه به اين که هزينه نصب و راهاندازي اين گونه ايستگاهها نيز چندان سنگين نيست، حق عضويت؛ يعني وجه اشتراک ماهانه يا سالانه، معمولاً مبلغ نازلي است. اين مبلغ شامل استفاده از شبکه و داشتن يک خط پست الکترونيکي )E- mail( و نيز در برخي مواقع داشتن يک صفحه اختصاصي است. هزينه نازل يکي از عوامل عمده رشد و شکوفايي سريع و شگفتآور اين صنعت است. لازم به گفتن نيست که استفاده از اينترنت مستلزم استفاده از خط تلفن است و در اين مورد نيز با عنايت به اين که ايستگاههاي محلي واسطه ارتباطي ميباشند، هزينه تلفن همان هزينه تلفن محلي يا شهري است و نه بين شهري يا بينالمللي. سرانجام اين که ورود به مراکز اطلاعاتي مختلف و استفاده از اطلاعات ارائه شده در اينترنت در اکثر قريب به اتفاق موارد رايگان ميباشد؛ هرچند برخي مراکز مانند دايره المعارف بريتانيکا براي استفاده از اطلاعاتشان هزينهاي طلب مينمايند.
طرز کار وجزئيات فني و عملياتي اينترنت و چگونگي اتصال به آن به حد کافي در جرايد و نشريات مختلف ارائه شده است و کتابها و مجلههاي بسياري به زبان فارسي يا زبانهاي بيگانه به اين موضوع پرداختهاند. موضوع اين نوشتار نيز اين جنبه از اينترنت نيست. تنها به ذکر اين موضوع بسنده ميشود که تحولات اينترنت تقريباً روزانه است و بنابراين برخي از نکات و اطلاعات مورد اشاره در اين نوشته ممکن است تا زمان انتشار آن دستخوش تحولاتي شده و نياز به اصلاح داشته باشد که لازم است خواننده محترم اين مطلب را مدنظر قرار دهد. از جمله موارد مهم کاربردي اينترنت ارائه اطلاعات علمي و حرفهاي و تحقيقاتي است. خارج از دواير نظامي، اينترنت درواقع به عنوان يک ابزار ارتباطي ميان محققان مراکز علمي مختلف آغاز به کار کرد و پس از آن امکانات بالقوهاش مورد شناسايي و استفاده عموم قرار گرفت. امروزه هيچ حرفه و رشته و موضوعي وجود ندارد که در اين شبکه عظيم حضور نداشته نباشد و اطلاعات مربوط را نتوان در شبکه يافت. بديهي است که با عنايت به جواني سيستم ممکن است در بسياري موارد اطلاعات کامل نباشد؛ اما به مرور اين نقيصه نيز رفع شده و اينترنت به صورت يک جامجهاننماي گويا و شنوا و بينا بر صفحه رايانه و يا حتي تلويزيونهاي رايانهاي ظاهر خواهد شد. با توجه به گسترش تلفنهاي همراه، استفاده از اينترنت در همه جا ممکن است و محدود به منزل و محل کار نميباشد.
حقوق بينالملل در اينترنت
مانند هر موضوع و رشته ديـگـري، مـوضـوعـات مـربـوط بـه حقوق بينالملل و روابط بينالمللي از ابتداي همهگير شدن اينترنت بهتدريج در شبکه قرار گرفت و اين روند هنوز ادامه دارد. مـوضـوعـات مختلف حقوق بينالملل عمومي و خصوصي و روابط بينالمللي از طريق سازمانهاي بينالمللي و مراکز دانشگاهي و نيز ارگانهاي دولتي و سازمانهاي غيردولتي در شبکه قرار گرفته و براي استفاده عموم آماده است. اطلاعات گستردهاي در مورد تمامي رشتههاي حقوق و روابط بينالملل در شبکه يافت ميشود. در اين اطلاعات به طور مداوم تجديدنظر شده و به روز درميآيند. استادان، دانشجويان و محققان حقوق بينالملل اکنون قادر هستند در منزل يا محل کار خود به مدارک و اطلاعات وسيعي دسترسي داشته و از آخرين تحولات در رشته تحصيل و کاري خود آگاه شوند. پيشبيني امکانات و تسهيلات خاص براي جستوجو و بازيافت اطلاعات مانند سيستم معروف به هايپرتکست hypertext ( ( معناي جديدي به تحقيق داده و نه تنها سبب افزايش سرعت تحقيق ميشود؛ بلکه امکاناتي را در اختيار محققان و مشاوران حقوقي قرار مي دهد که قبلاً غيرممکن بود.
هرگونه اطلاعات به دست آمده ، قابل چاپ و يا قابل کپي و ضبط و نگهداري است و ميتوان به همان نحو آن را در برنامههاي ديگر مانند واژهپردازها مورد استفاده قرار داد.
الـبـتـه پيش از همهگير شدن اينترنت، در بعضي کشورهاي پيشرفته شبکههاي اطلاعاتي حقوقي وجود داشت، مانند مؤسسه west law در ايالات متحده آمريکا؛ اما خدمات اين مؤسسه بيشتر مربوط به حقوق داخلي آمريکا و در همان کشور قابل دسترسي بود و استفاده از خدمات آن نيز هزينه بسياري را طلب ميکرد.
امکانات فعلي اينترنت در موضوع حقوق بينالملل
اطلاعاتي که توسط مراکز مختلف در شبکه قرار ميگيرد ، در مکانها يا صفحاتي الکترونيکي که به لسان اينترنت به آنها سايت )site ( گفته ميشود، قرار دارند که در اين نوشتار به آن <صفحه> خواهيم گفت. هرکدام از اين صفحات معمولاً از يکي از 2 چارچوب نرمافزاري پايهاي خاص اينترنت که صرفاً براي اين منظور پديد آمده، استفاده مينمايد و با کمک آن اطلاعات را در شبکه قرار مـيدهـد. بـيـشـتـر افـراد از چـارچـوبـي بـه نام شبکه جهانشمول )World wide web( که به WWW معروف شده، استفاده ميکنند و دسته کمي نيز نرمافزاري به نام گوفر )gopher( را مورد استفاده قرار ميدهند. شبکه WWW قادر است نه تنها متن؛ بلکه تصوير و تصوير متحرک (ويدئو) و صدا را نيز منتقل نمايد و روي شبکه جابهجا کند. البته براي استفادهکننده از اينترنت تفاوتي ندارد که اطلاعات تحت کدام يک از اين چارچوبها قرار دارد. نرمافزاري که در رايانه استفادهکننده قرار دارد و کاربر توسط آن وارد شبکه ميشود، چارچوبها را ميشناسد. بهعلاوه، هرکدام از اين مراکز داراي يک نشاني هستند و براي دسترسي به آنها دانستن اين نشاني لازم است. نـشـانـيهـاي WWW مـعمولاً به شکل http: // www و نـشــانـيهـاي گـوفـر بـه شـکـل gopher://gopher شـروع ميشوند.
دکتر حسين پيران نقل از نشریه ماوی
